Antykoncepcja hormonalna

Ginekolog

dr Aleksandra Księżopolska

25.08.2020

Antykoncepcja hormonalna stanowi jedną z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciąży, ale wokół niej narosło wiele mitów, które bez wątpienia należy rozwiać. Oprócz wysokiej skuteczności, do zalet tej metody, niezależnie od jej formy, należy również zapobieganie tworzeniu się torbieli na jajnikach czy namnażaniu się komórek nowotworowych. Należy jednak pamiętać, że antykoncepcja hormonalna nie chroni jednak przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Czy to prawda, że antykoncepcja hormonalna powoduje tycie?

W początkowej fazie stosowania tej formy antykoncepcji niektóre kobiety miały wrażenie przyrostu wagi z powodu zatrzymania wody w organizmie. Istotne jest jednak to, że BADANIA NAUKOWE przeczą teorii, że środki antykoncepcyjne hormonalne mogą być powodem tycia. Jeśli jednak odniesiemy takie wrażenie, najlepiej zmienić terapię na jednoskładnikową lub tzw. ultralekką (z mniejszą ilością hormonów, ale przyjmowaną w sposób ciągły).

Czy to prawda, że po odstawieniu antykoncepcja hormonalna może utrudniać zajście w ciążę?

Ilość hormonów w tabletkach antykoncepcyjnych jest tak niewielka, że nie mają one aż tak znaczącego wpływu na nasz organizm, by pojawiły się utrudnienia w zajściu w ciążę. Zdaniem specjalistów organizm nie musi się oczyszczać po przerwaniu terapii hormonalnej, dla-tego zajście w ciążę jest jak najbardziej możliwe, a wcześniejsze stosowanie antykoncepcji hormonalnej nie będzie miało wpływu na dziecko.

Czy to prawda, że powodują spadek libido?

Niestety mogą powodować spadek libido. Dlaczego? Ponieważ stosowanie tej formy anty-koncepcji wpływa na cały układ hormonalny kobiety. Z ginekologiczno-endokrynologicznego punktu widzenia – tabletki antykoncepcyjne regulują równowagę hormonalną, ale z psychologicznego – niestety mogą ją zaburzać. Każda z nas posiada własny układ, z różną ilością poszczególnych hormonów, dlatego taka ingerencja może mieć wpływ na nasza ochotę na seks.


Tabletki dwuskładnikowe

wskaźnik Pearla 0,2-0,7

Są najbardziej popularną metodą hormonalną. Opierają się o działanie dwóch składników – hormonów: estrogenu oraz progestagenu, które hamują owulację. Dodatkowo zmieniają właściwości śluzu szyjki macicy oraz samej błony śluzowej macicy, uniemożliwiając zarodkowi zagnieżdżenie się.

W tej metodzie wyróżnia się 3 typy tabletek: jedno-, dwu- i trójfazowe:

  1. Jednofazowe – najbardziej uniwersalne, a każda tabletka zawiera ten sam skład. Mogą być przyjmowane zarówno przez kobiety młode, jak i bardziej dojrzałe, a także matki karmiące.
  2. Dwufazowe – każda tabletka ma taką samą zawartość estrogenu, ale inną progestagenu. Dzięki temu zróżnicowaniu lepiej odzwierciedlają naturalny cykl kobiety. Tabletki z mniejszą ilością progestagenu przyjmowane są w pierwszej fazie cyklu, a z większą – w drugiej. Skierowane są szczególnie do kobiet o bolesnych i nieregularnych miesiączkach.
  3. Trójfazowe – w opakowaniu znajdziemy aż 3 rodzaje tabletek, które zróżnicowane są pod kątem zawartości progestagenu, ale również estrogenu. Polecane są dla kobiet w okresie przekwitania, ponieważ pomagają uregulować gospodarkę hormonalną. Niekiedy są przepisywane osobom nietolerującym jedno- lub dwufazowych tabletek.

Jak stosować?

Tabletki hormonalne dwuskładnikowe stosuje się codziennie o zbliżonej porze. Zazwyczaj przyjmuje się je nieprzerwanie przez 21 dni (lub 24), po czym następuje przerwa, w trakcie której występuje krwawienie z odstawienia. Takie krwawienie nie jest miesiączką, a reakcją organizmu na nagłe zmniejszenie hormonów blokujących zajście w ciążę.

Pamiętajmy o tym, że każde kolejne opakowanie tabletek zaczynamy w tym samym dniu tygodnia.

Tabletki jednoskładnikowa tzw. mini pill

wskaźnik Pearla 0,4

Są to tabletki najnowszej generacji i zawierają tylko progestagen. Działają poprzez hamowanie owulacji oraz zagęszczanie śluzu szyjkowego, co zapobiega kontaktowi plemnika z komórką jajową. Ten rodzaj tabletek może być stosowany podczas karmienia piersią, ponieważ są łagodniejsze w działaniu i wykazują mniej skutków ubocznych – ze względu na brak estrogenu, nie utrudniają chociażby laktacji.

Jak stosować?

Stosujemy je nieprzerwanie przez 28 dni, a po zakończeniu jednego opakowania od razu zaczyna-my kolejne. Podobnie, jak w przypadku pozostałych tabletek hormonalnych, przyjmuje się je co-dziennie o stałej porze.


Krążki (pierścienie) dopochwowe

wskaźnik Pearla 0,65

Krążki to elastyczne, przezroczyste pierścienie, w których znajdują się hormony: estrogen i pro-gestagen. Umieszczane są w pochwie raz na 3 tygodnie, po czym się je wyjmuje i po tygodniu za-kłada kolejny. Krążki działają niemal tak samo jak tabletki – hamują owulację, z tą różnicą, że hor-mony są szybciej i lepiej wchłaniane do krwi.

Jak stosować?

Krążek możemy zakładać samodzielnie i ta czynność nie powinna przysporzyć większych kłopotów. Przyjmujemy wygodną pozycję, np. kucając albo opierając jedną nogą o wannę. Trzymając pierścień między kciukiem a palcem wskazującym po prostu wkładamy do pochwy. Nie musi być głęboko, najważniejsze, aby nie był wyczuwalny. Jeśli jednak wystąpią trudności z nakładaniem, możemy użyć do tego celu specjalnego aplikatora (dostępny w aptece). Jeżeli zdarzy się, że krążek wysunie się z pochwy, należy go umyć w letniej wodzie i jak najszybciej ponownie zaaplikować do pochwy.

Dokładnie po 21 dniach, o tej samej porze dnia, co był zakładany – krążek wyjmujemy z pochwy. Po 7-dniowej przerwie, podczas której występują krwawienie z odstąpienia, ponownie zakładamy krążek. Dopuszczalne jest niezastosowanie przerwy i założenie od razu kolejnego pierścienia.

Plastry antykoncepcyjne

wskaźnik Pearla 0,4 – 0,7

Ta forma antykoncepcji, nazywana transdermalną, również zawiera 2 hormony – estrogen i pro-gestagen, które są stale wydzielane w podobnej ilości do organizmu kobiety, hamując tym samym owulację. Przy tej formie nie występują skoki hormonów we krwi, które mogłyby powodować bóle głowy czy piersi.

Jak stosować?

Co tydzień przyklejamy nowy plaster na ramieniu, brzuchu lub pośladkach. Skóra powinna być su-cha, czysta, odtłuszczona, nieowłosiona i oczywiście zdrowa. Unikamy używania w tym miejscu kremów i olejków, żeby zniwelować ryzyko odklejania się plastra. Pamiętajmy, aby nie przyklejać kolejnego w tym samym miejscu, a przesuwać jego położenie o kilka centymetrów.


Implant podskórny

wskaźnik Pearla 0,01

Jest to innowacyjna metoda, której dużą zaletą jest długoterminowe działanie. Implant ma postać niedużego, elastycznego pręcika, który zakładany podskórnie na przedramieniu, hamuje owulację i zagęszcza śluz szyjkowy. Wydziela jedynie progestagen, zatem jego działanie jest podobne do ta-bletki jednoskładnikowej. Implant jest bezpieczny dla matek karmiących, ale również polecany jest kobietom, które z różnych powodów (np. nadciśnienie, cukrzyca, choroby nowotworowe) nie mogą stosować antykoncepcji doustnej lub ze względu na zbyt dużą nadwagę nie mogą stosować pla-strów antykoncepcyjnych.

Jak stosować?

Sam zabieg przypomina zastrzyk. Implant wszczepia się pod skórę po wewnętrznej stronie ramienia. Lekarze zalecają, aby założenie implantu odbyło się w ciągu pierwszych 5 dni cyklu menstruacyjnego. Czas działania implantu wynosi od 6 miesięcy do 5 lat. Jest to metoda odwracalna, ponieważ implant można usunąć.


Zastrzyk antykoncepcyjny

wskaźnik Pearla 0,2-0,5

Zastrzyk z progestagenu działa podobnie jak pozostałe metody jednoskładnikowe – hamuje owulację i zagęszcza śluz na szyjce macicy. Wykonuje się go raz na 2-3 miesiące, ale jego działanie jest długotrwałe i w ciążę można zajść dopiero po ok.10 miesiącach od ostatniego zastrzyku. Przy tej metodzie, jeśli stosujemy ją długotrwale, obserwuje się większe ryzyko wzrostu wagi.

Jak stosować?

Zastrzyk domięśniowy (w ramię, pośladek lub biodro) wykonuje lekarz lub pielęgniarka, najlepiej na początku cyklu menstruacyjnego. Dla kobiet po porodzie, ale niekarmiących piersią – zastrzyk można podać już 5 dni po porodzie. Dla matek karmiących natomiast – od 6 tygodnia od porodu.


Wkładka (spirala) domaciczna hormonalna

wskaźnik Pearla 0,2-1

Jest to drobny implant zakładany do jamy macicy. Wydziela lewonogestrel (hormon z grupy progestagenów), który hamuje wzrost endometrium (błony śluzowej), nie wpływając przy tym na cykl jajnikowy. Zaletą zahamowania rozrostu błony jest natomiast zmniejszenie obfitości miesiączek, a nawet ich skrócenie o 2 dni. Jest to rozwiązanie dla kobiet, które nie planują dzieci w najbliższym czasie, ale również dla tych, które nie mogą przyjmować antykoncepcji doustnej.


Antykoncepcja awaryjna (postkoitalna)

Jest to tzw. „pigułka po”. Metodę tę stosuje się po niezabezpieczonym stosunku, aby uniemożliwić zagnieżdżenie się potencjalnego jajeczka. Należy jednak tę formę antykoncepcji traktować awaryjnie.
Jej działanie polega na opóźnieniu owulacji (jeśli stosunek odbył się, a tabletka została przyjęta przed jej wystąpieniem) lub niedopuszczeniu do kolejnych podziałów w komórce jajowej oraz zagęszczeniu śluzu w macicy, aby uniemożliwić dalsze przemieszczanie się jajeczka (jeśli stosunek miał miejsce po owulacji). Pamiętajmy, że „pigułka po” nie ma działania poronnego, zatem jeśli doszło już do zapłodnienia, to lek nie będzie miał wpływu na już istniejącą ciążę.

Jak stosować?

W Polsce ta forma antykoncepcji jest dostępna jedynie na receptę. Na rynku istnieją dwa preparaty – Escapelle, które można zastosować do 72 godzin po oraz EllaOne, której działanie wynosi nawet do 120 godzin. Nie zapominajmy, że im szybciej taka tabletka zostanie zażyta, tym większa będzie jej skuteczność!

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych na zasadach określonych w Polityce Prywatności. Jeśli nie wyrażasz zgody na wykorzystywanie cookies we wskazanych w niej celach, w tym do profilowania, prosimy o wyłącznie cookies w przeglądarce lub opuszczenie serwisu.